Điện · Nước
Cơ Bản
Từ “không biết gì” đến hiểu đúng nguyên lý, gọi đúng tên vật tư, mua đúng kích thước và tự xử lý những việc nhỏ có rủi ro thấp trong nhà — an toàn là bài học đầu tiên.
Tài liệu học nhận biết, không khuyến khích tự thi công điện và không dành cho trẻ em thực hành. Việc trong tủ điện, đi dây âm tường phải do thợ có chuyên môn thực hiện.
Lộ trình 6 chặng
Tiến độ được lưu trên máy này.Bắt đầu an toàn
Trước khi học “đấu thế nào”, phải học “khi nào tuyệt đối không được đấu”. Mỗi việc trong nhà thuộc một trong ba mức rủi ro.
Người mới có thể tự làm
Thay bóng đèn sau khi ngắt điện; thay dây cấp mềm; siết lại đầu vòi; vệ sinh/thay siphon chậu rửa; thông tắc nhẹ; nối ống PVC-U thoát nước đơn giản khi đã khóa nước.
Chỉ làm khi đã được hướng dẫn
Thay công tắc, ổ cắm, bộ đèn có dây cố định; dùng đồng hồ đo; hàn ống PP-R; thay van âm tường. Chỉ thao tác khi đã cô lập nguồn và xác minh mất điện bằng dụng cụ.
Dừng lại và gọi thợ
Tủ điện tổng; dây cháy sém, có mùi khét; điện rò, chạm vỏ thấy tê; thiết bị trong vùng ngập/ướt; bình nóng lạnh; dây không rõ nguồn; aptomat nhảy liên tục; nhà không có dây tiếp địa PE.
Chuỗi an toàn 6 bước trước khi chạm dây
Khi có người bị điện giật
- Không chạm trực tiếp vào người bị nạn khi nguồn điện chưa được cắt — bạn sẽ thành nạn nhân thứ hai.
- Ngắt nguồn ngay: tắt aptomat/cầu dao, rút phích. Nếu không thể, đứng trên vật khô cách điện và dùng gậy gỗ/nhựa khô tách nguồn điện ra.
- Gọi 115 (cấp cứu). Có cháy: gọi 114. Kiểm tra nhịp thở; nếu ngừng thở và bạn đã được học, tiến hành hồi sức tim phổi (CPR).
- Người bị giật dù trông bình thường vẫn nên đi khám — điện có thể gây rối loạn nhịp tim, bỏng sâu bên trong.
Điện cơ bản: hiểu trước khi đấu
Nhìn một mạch điện và hiểu điện đi đâu, thiết bị bảo vệ làm gì, vì sao đấu nhầm lại nguy hiểm. Mẹo: hình dung điện giống nước chảy trong ống.
Điện áp
“Lực đẩy” làm dòng điện chạy. Điện lưới gia đình Việt Nam là xoay chiều 220 V – 50 Hz, đủ sức gây giật chết người.
Dòng điện
Lượng điện chạy qua dây. Dòng càng lớn dây càng nóng; quá tải kéo dài làm chảy vỏ cách điện, gây cháy.
Điện trở
Sự cản trở dòng điện. Mối nối lỏng tạo điện trở tiếp xúc cao → nóng cục bộ → nguyên nhân cháy rất phổ biến.
Công suất
Thiết bị “ăn” bao nhiêu điện. Công thức nhớ nhanh:
Ba dây quan trọng: L – N – PE
| Dây | Vai trò | Màu chuẩn IEC |
|---|---|---|
| L — dây pha (nóng) | Mang điện áp 220 V so với đất. Công tắc và aptomat phải ngắt dây này. | Nâu (mạch 3 pha: nâu/đen/xám) |
| N — trung tính | Đường dòng điện quay về nguồn. Không coi là “an toàn để chạm”. | Xanh lam nhạt |
| PE — tiếp địa bảo vệ | Dẫn dòng sự cố từ vỏ kim loại xuống đất để aptomat/RCD cắt điện. Không bao giờ dùng thay N. | Sọc xanh lá – vàng |
Mạch đèn một công tắc — sơ đồ nguyên lý
Vì sao? Khi tắt công tắc, cả đui đèn mất điện → thay bóng an toàn hơn. Vỏ ren là phần dễ chạm tay nên nối với N.
MCB — aptomat
Tự ngắt khi quá tải hoặc ngắn mạch, bảo vệ dây dẫn. Chọn theo tiết diện dây, không tăng ampe chỉ để “đỡ nhảy”.
Ký hiệu C16 = đặc tính C, định mức 16 A.
RCD / RCCB — cầu dao chống giật
Ngắt khi có dòng rò (loại 30 mA để bảo vệ người). Rất quan trọng cho phòng tắm, bếp — nhưng không thay thế việc ngắt nguồn khi sửa.
Nhấn nút TEST mỗi tháng để chắc còn hoạt động.
RCBO
Kết hợp chống quá dòng và chống rò trong một thiết bị, thường dùng cho từng mạch quan trọng như bình nóng lạnh, ổ cắm phòng tắm.
Máy tính tải điện — mạch này chịu được không?
Chọn các thiết bị chạy cùng lúc trên một mạch/ổ cắm. App tính dòng điện và gợi ý cỡ dây – aptomat để học, không thay thiết kế của thợ.
| Mạch thường gặp | Dây đồng | Aptomat |
|---|---|---|
| Chiếu sáng | 1,5 mm² | 10 A |
| Ổ cắm sinh hoạt | 2,5 mm² | 16 A |
| Bình nóng lạnh, điều hòa, bếp từ đơn (mạch riêng) | 2,5–4 mm² | 16–20 A (nên có chống giật) |
| Bếp từ đôi, tải rất lớn | 6 mm² trở lên | 32 A — thợ thiết kế |
Số liệu định hướng cho dây đồng đi trong ống, quãng ngắn. Dòng cho phép còn phụ thuộc cách đi dây, nhiệt độ, số dây chung ống, chiều dài và hướng dẫn của nhà sản xuất.
Nước cơ bản: cấp nước khác thoát nước
Đường cấp làm việc dưới áp lực nên sợ rò; đường thoát chảy nhờ trọng lực nên sợ dốc sai, tắc và mùi.
Đường cấp nước trong nhà phố
Sửa vòi: khóa van góc → mở vòi xả áp → tháo → thay gioăng/lõi → lắp → mở van từ từ → kiểm tra rò.
Đường thoát nước & bẫy chặn mùi
Đường thoát cần dốc đều về ống chính, không võng tạo túi đọng. Ống nhánh nhỏ thường dốc khoảng 2–3 cm mỗi mét.
Ống PP-R
Nối bằng hàn nhiệt (máy hàn, đúng nhiệt độ và thời gian). Chịu nhiệt tốt nên dùng cho đường nước nóng.
Cỡ phổ biến: Ø20, 25, 32, 40, 50, 63 mm.
Ống PVC-U
Nối bằng phụ kiện cùng hệ và keo dán chuyên dụng. Ống thoát thành mỏng không dùng cho đường cấp có áp.
Cỡ hệ inch: Ø21, 27, 34, 42, 49, 60, 90, 114 mm…
Ren & gioăng
Nhiều mối ren kín nhờ gioăng cao su, không phải nhờ quấn băng tan. Băng tan chỉ dùng cho ren cần làm kín bằng chính ren.
Thiết bị vệ sinh rất hay dùng ren 1/2" (G1/2).
Đọc kích thước để không mua nhầm
| Cách ghi | Nghĩa thực tế | Mẹo |
|---|---|---|
| Ø21, Ø27, Ø34 | Đường kính ngoài của ống (PVC hệ inch). | Ø21 ≈ ống “phi 21” — đi cùng ren 1/2". |
| Ø20, Ø25 | Đường kính ngoài ống PP-R (hệ mét). | PP-R 20 và PVC 21 không lắp lẫn được. |
| 1/2", 3/4" | Cỡ ren danh nghĩa, không phải số đo bằng thước (ren 1/2" đo ra ≈ 20,9 mm). | Tháo mẫu cũ mang ra cửa hàng. |
| PN10, PN16, PN20 | Cấp áp suất danh nghĩa (bar) của ống/phụ kiện. | Nước nóng PP-R thường chọn PN20. |
Mẹo phát hiện rò nước ngầm bằng đồng hồ
- Khóa tất cả vòi, không dùng nước; chờ bồn mái đầy và bơm ngừng.
- Ghi lại chỉ số đồng hồ nước (chụp ảnh cả kim nhỏ/bánh xe đỏ).
- Sau 1–2 giờ không dùng nước, đọc lại. Số tăng hoặc bánh xe quay → có rò.
- Khoanh vùng: khóa từng van nhánh, kiểm tra két bồn cầu (nhỏ màu thực phẩm vào két — lòng bồn có màu là van xả rò), phao bồn mái.
Giáo trình minh họa bằng ảnh
Bốn bảng tóm tắt trực quan. Bấm vào ảnh để xem toàn màn hình: phóng to, kéo, chụm hai ngón, lật trang và lưu ảnh. Ảnh minh họa do tác giả biên soạn.
Học theo việc thực tế
Chọn việc bạn hay gặp. Mỗi bài có mức rủi ro, dụng cụ, các bước và điểm dừng — khi nào phải gọi thợ. Học xong bấm “Đánh dấu đã học”.
Gọi đúng tên – mua đúng vật tư
Một món đồ có thể có ba bốn tên tùy vùng miền. Tra từ điển trước khi ra cửa hàng, rồi lập danh sách mua theo việc.
Danh sách mua theo việc
Bộ dụng cụ nền tảng
Phòng thực hành mô phỏng
Sai ở đây không ai bị giật, không nhà nào bị ngập. Hãy thử cả cách sai để thấy hậu quả — đó là cách nhớ lâu nhất.
1 · Chọn màu dây
2 · Chạm 2 đầu nối để nối dây
Chạm dây (hoặc nút ✕) để gỡ. Mục tiêu: bật công tắc thì đèn sáng, tắt thì cả đui mất điện, vỏ kim loại được bảo vệ.
3 · Cấp điện & kiểm tra
Thẻ bước (có thẻ bẫy!)
Trình tự của bạn
Độ dốc ống nhánh
Chẩn đoán sự cố trong nhà
Chọn hiện tượng bạn gặp. App cho biết nguyên nhân thường gặp, việc bạn có thể làm an toàn và lúc nào phải gọi thợ.
Tự kiểm tra kiến thức
12 câu, thứ tự đáp án được xáo mỗi lần. Trả lời sai sẽ có giải thích ngay. Đạt từ 10/12 để hoàn thành lộ trình.
Kết quả
Chưa có lần làm nào.
Quy tắc “3 lần dừng”
Ngoài đời, gọi thợ nếu gặp một trong ba điều: không xác định được nguồn điện, không chắc vật tư/kích thước, hoặc làm lại vẫn bất thường.
Nguồn tham khảo
Phần an toàn điện dựa trên khuyến cáo của EVN về lắp đặt, sử dụng điện gia đình và phòng ngừa sự cố; quy ước màu dây theo IEC 60445 / TCVN (N xanh lam nhạt, PE sọc xanh-vàng). Kích thước ống PP-R / PVC-U tham khảo danh mục kỹ thuật của Nhựa Bình Minh. Các con số “thường gặp” trong app dùng để học nhận biết, không thay thế thiết kế kỹ thuật tại công trình. Tài liệu học nhận biết, không khuyến khích tự thi công điện và không dành cho trẻ em thực hành. Việc trong tủ điện, đi dây âm tường phải do thợ có chuyên môn thực hiện.
EVN — lưu ý lắp đặt, sử dụng điện ↗EVN — kiểm tra trước khi dùng điện ↗Bình Minh — ống PP-R ↗Bình Minh — ống PVC-U ↗